Medicijnresten en microplastics in kraanwater: wat zit er echt in?
Twee onderwerpen die steeds vaker in het nieuws komen, en waarover online veel losse beweringen rondgaan. Ik heb de RIVM-cijfers erbij gepakt en zet ze hier eerlijk op een rij, inclusief wat filtratie daar wel en niet aan doet.
Alles hierboven en hieronder is uitgezocht, RIVM-cijfers, normen, onderzoeken. Nuttig om te weten. Maar ik ga je niet wijsmaken dat een onderzoek het laatste woord heeft. Onderzoeken worden tegengesproken, herzien, soms na jaren onderuitgehaald. Wie alleen op papier vertrouwt, mist iets.
Er is voor mij maar één echt betrouwbare meting: proeven en voelen wat water met je doet. Ik dronk jarenlang gewoon kraanwater, zonder er iets bij te voelen. Pas na een periode van detox en persoonlijke ontwikkeling kreeg ik weerstand tegen dat kraanwater. Ik kan je niet met een grafiek laten zien waarom, ik voelde het gewoon.
Het doet me denken aan een sjamaan in het oerwoud die je vertelt welk plantje goed is als oogmedicijn. Vraag je hoe hij dat weet, dan zegt hij: “dat vertellen de planten ons.” Geen laboratorium, geen peer review, en toch klopt het al generaties. Sommige kennis laat zich niet vangen in een onderzoek. Dat maakt het niet minder waar.
Iedereen die via mij een systeem heeft aangeschaft, is tot nu toe blij met die stap.
Zelf drink ik trouwens nooit water zonder zout erin, ook mijn eigen gefilterde water niet. Je hebt namelijk veel meer mineralen nodig dan je denkt of weet. Dat is mijn manier, geen voorschrift voor jou. Ik neem óf zout óf wat ze elektrolyten noemen, gewoon een zuiver poedertje met een beetje smaak. En lekker koud? Dan is het net een frisdrank, maar dan gezond!
Dus naast alle cijfers op deze pagina: proef en voel zelf. Dat is de enige test die je zelf kunt doen.
Het korte antwoord: beide stoffen worden inderdaad aangetroffen in Nederlands water. Medicijnresten vooral in oppervlaktewater, waar het RIVM ze een risico noemt voor het ecosysteem en voor de bereiding van drinkwater. Microplastics zijn ook in kraanwater zelf gemeten, maar in zeer lage hoeveelheden na zuivering.
Het RIVM heeft voor geen van beide een vastgesteld gezondheidsrisico via kraanwater aangetoond bij de huidige concentraties. Tegelijk is er bij microplastics nog veel onbekend over langetermijneffecten, en dat is precies waarom het RIVM er onderzoek naar blijft doen. Hieronder de cijfers, zodat je zelf kunt oordelen.
Hoe komen medicijnresten in het water?
De belangrijkste route loopt via het menselijk lichaam. Wat je lichaam niet volledig afbreekt van een medicijn, verlaat het via urine of ontlasting, komt in het riool terecht en gaat naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie (rwzi). Die zuivert het water, maar niet alle medicijnresten worden daar volledig uit gehaald. Wat overblijft komt in het oppervlaktewater, de rivieren en kanalen waar een deel van ons drinkwater vandaan komt.
Een tweede, kleinere route is het verkeerd weggooien van overgebleven medicijnen, bijvoorbeeld doorspoelen via het toilet in plaats van inleveren bij de apotheek.
Volgens onderzoek van RIVM en Deltares werd in de meetgegevens van waterbeheerders over 2017 en 2018 van 19 verschillende stoffen de risicogrens voor het oppervlaktewater minimaal één keer overschreden. Pijnstillers, antibiotica, bloeddrukverlagers, antidepressiva en anti-epileptica overschreden die grens zelfs meerdere keren. Dat onderzoek gaat over risico voor het ecosysteem, voor dieren die in het oppervlaktewater leven, niet over een direct gezondheidsrisico voor mensen via kraanwater.
Wat het RIVM concreet heeft gevonden
| Bevinding | Wat het RIVM zegt |
|---|---|
| 19 stoffen boven risicogrens (2017-2018) | Minimaal 1 overschrijding, met pijnstillers, antibiotica, bloeddrukverlagers, antidepressiva en anti-epileptica als herhaalde overschrijders. Risico benoemd voor het ecosysteem in oppervlaktewater. |
| 5 aandachtsstoffen voor drinkwaterbereiding | Bromaat, dibroomazijnzuur, lithium, N,N-dimethylsulfamide en trichloorazijnzuur: concentraties die eenvoudige zuivering bemoeilijken, reden voor drinkwaterbedrijven om verdergaand te zuiveren. |
| Vervolgonderzoek lithium | Concentraties in Nederlands drinkwater vormen volgens het RIVM geen gezondheidsrisico, ook niet voor mensen die lithium als medicijn gebruiken. |
| Nationale rwzi-monitoring | Sinds eind 2023 loopt een pilotstudie bij 20 rwzi’s, vanaf 2025 structureel en jaarlijks herhaald zodat trends zichtbaar worden. |
Belangrijk om te onthouden: dit zijn metingen in oppervlaktewater en rwzi-effluent, de bron waar drinkwaterbedrijven van vertrekken, niet metingen ín je glas kraanwater. Drinkwaterbedrijven zuiveren dat water verder voor het bij jou uit de kraan komt. Sinds 2018 loopt bovendien de Ketenaanpak Medicijnresten uit Water, waarin medicijnfabrikanten, waterschappen, drinkwaterbedrijven, huisartsen, apothekers en ziekenhuizen samenwerken om de hoeveelheid medicijnresten die in het water belandt terug te dringen. Het Nederlands Huisartsengenootschap neemt inmiddels milieueffect mee bij het herschrijven van voorschrijfrichtlijnen.
Microplastics in kraanwater: hoeveel, en is dat erg?
Microplastics zijn piepkleine plastic deeltjes, kleiner dan 5 millimeter, die overal in ons milieu terechtkomen doordat plastic afbreekt zonder volledig te verdwijnen. Een RIVM-rapport uit 2019 trof microplastics aan in 10 van de 12 onderzochte drinkwaterbronnen. Onderzoek van de drinkwaterbedrijven Dunea en Waternet komt op ongeveer 18 microplastic-deeltjes groter dan 0,05 millimeter per kubieke meter kraanwater, dus na zuivering. Dat is een kleine hoeveelheid: volgens Vitens kan een drinkwaterbedrijf die deeltjes goed uit het water filteren voordat het je kraan bereikt.
Ter vergelijking, en dat is een eerlijke context die vaak ontbreekt: flessenwater bevat doorgaans veel meer microplastics dan kraanwater. Amerikaans onderzoek vond gemiddeld 240.000 plastic deeltjes per fles, en een internationale studie trof in 93 procent van 259 onderzochte flessen microplastics aan, gemiddeld 325 grotere deeltjes per liter. Wie microplastics wil vermijden, zit met kraanwater dus al beter dan met flessenwater.
Wat het RIVM niet zegt
Het RIVM stelt uitdrukkelijk dat er nog weinig bekend is over de gevolgen van microplastics voor het lichaam. Het is nog niet duidelijk of deeltjes zich tijdens je leven opstapelen, en onderzoek tot nu toe keek vooral naar het effect op menselijke cellen in het lab, niet naar bewezen effecten in het hele lichaam. De Gezondheidsraad pleit uit voorzorg voor betere meetmethoden en meer onderzoek, niet omdat er al een vastgesteld risico is. Kleinere nanoplastics worden gezien als mogelijk zorgwekkender omdat ze celwanden kunnen passeren, maar ook dat is nog onderwerp van onderzoek.
Wat filtratie wel en niet doet
Ook hier gaat het in verkoopverhalen regelmatig mis, in beide richtingen.
“Elk waterfilter haalt medicijnresten en microplastics eruit”
Nee. Een simpele filterkan test meestal op smaak, chloor en kalk, niet automatisch op medicijnresten of microplastics. Losse koolstofkorrels (GAC) laten water vaak te snel passeren om medicijnresten goed te binden. Een geperst koolstofblok met voldoende contacttijd werkt beter, maar dat verschil zie je niet aan de buitenkant van de verpakking.
“Koken maakt kraanwater medicijnresten-vrij”
Nee. Koken doodt bacteriën en virussen, maar breekt de meeste medicijnresten niet af en verwijdert geen microplastics. Voor die twee heb je een filter nodig dat er specifiek op getest is.
“Omgekeerde osmose is de enige oplossing”
Omgekeerde osmose is breed onderbouwd en verwijdert de meeste opgeloste stoffen, tot in de buurt van 99 procent volgens fabrikantendata, maar haalt ook mineralen zoals calcium en magnesium uit het water, verbruikt extra water als afvalstroom en heeft stroom nodig. Actieve koolstoffiltratie met voldoende contacttijd kan voor medicijnresten ook effectief zijn, vaak juist gecombineerd met omgekeerde osmose als voorfilter. De uitkomst hangt af van de opbouw van het specifieke filter, niet van de techniek in het algemeen.
De zin die hier ook geldt
Geen enkel huishoudfilter haalt 100 procent van alle medicijnresten of alle microplastics weg. Er zijn duizenden mogelijke stoffen en deeltjesgroottes, en niemand test op ze allemaal. Vraag naar een testrapport en kijk op welke stoffen specifiek getest is.
Het testrapport van onze eigen systemen
De Aqualine-systemen die ik verkoop zijn onafhankelijk getest door een Duits laboratorium en de Vrije Universiteit Amsterdam. Gemiddeld wordt meer dan 99 procent verwijderd van onder meer PFAS/GenX, bacteriën, microplastics, zware metalen, hormoonresten, medicijnresten en pesticiden.
Waarom ik het testrapport laat zien, niet alleen het percentage
Een percentage op een pagina is makkelijk te typen. Een testrapport van een onafhankelijk lab is dat niet. Daarom staat het rapport hier gewoon open.
Ook hier geldt de disclaimer hierboven: meer dan 99 procent is niet 100 procent, en het testrapport dekt de geteste stoffen, niet elke denkbare medicijnrest of microplastic-variant. Het is het eerlijkste bewijs dat ik kan geven, geen garantie op nul.
Kies je systeem
Alle drie de glazen systemen gebruiken hetzelfde geteste filtratieproces, het verschil zit in de capaciteit.
Vragen die ik vaak krijg
Medicijnresten worden vooral aangetroffen in oppervlaktewater, de bron waar drinkwaterbedrijven van vertrekken. RIVM-onderzoek noemt dit een risico voor het ecosysteem en voor de bereiding van drinkwater, geen vastgesteld gezondheidsrisico via je kraan. Drinkwaterbedrijven zuiveren het water verder voor het bij jou aankomt.
Onderzoek van Dunea en Waternet komt op ongeveer 18 deeltjes groter dan 0,05 millimeter per kubieke meter, dus per 1.000 liter, na zuivering. Dat is een kleine hoeveelheid, en aanzienlijk minder dan gemiddeld in flessenwater wordt gevonden.
Dat is nog niet vastgesteld. Het RIVM zegt dat er nog weinig bekend is over de gevolgen voor het lichaam op de lange termijn. De Gezondheidsraad pleit uit voorzorg voor meer onderzoek, niet omdat er al een bewezen risico is bij de huidige concentraties.
Nee. Koken doodt bacteriën en virussen, maar breekt de meeste medicijnresten niet af en verwijdert geen microplastics. Daarvoor is een filter nodig dat er specifiek op getest is.
Actieve koolstoffiltratie met voldoende contacttijd, zoals een koolstofblok, en omgekeerde osmose zijn de breedst onderbouwde methoden. Een simpele losse koolstofkorrel-filterkan werkt vaak minder goed. Vraag naar een onafhankelijk testrapport op de specifieke stoffen.
Volgens de beschikbare studies wel. Flessenwater bevat gemiddeld aanzienlijk meer microplastics dan kraanwater, onder meer doordat het plastic van de fles zelf meedeeltjes afgeeft.
Nee, en geen enkel huishoudfilter kan dat beloven. Onafhankelijk lab- en universiteitsonderzoek laat gemiddeld meer dan 99 procent verwijdering zien op de geteste stoffen. Het testrapport staat open op deze pagina.
Schoon water, met het bewijs erbij
Twijfel je of je überhaupt een filter nodig hebt? Lees eerst heb ik eigenlijk wel een waterfilter nodig. Wil je specifiek weten hoe het zit met PFAS, lees dan PFAS uit kraanwater filteren.
Alle filtertypes eerlijk naast elkaar staan op waterfilter kopen.
Bekijk de systemenBronnen
De cijfers op deze pagina komen uit de volgende bronnen, zodat je ze zelf kunt nakijken.
- RIVM, Nieuwe studie bevestigt: medicijnresten zijn risico voor kwaliteit oppervlaktewater, rivm.nl (geraadpleegd augustus 2026).
- RIVM, Medicijnresten en waterkwaliteit: een update, briefrapport 2020-0088.
- RIVM, Verbeterde samenwerking tegen medicijnresten in water levert resultaat op, rivm.nl.
- RIVM, Gevolgen voor de gezondheid (microplastics), rivm.nl/plastics/gevolgen-gezondheid.
- RIVM, Factsheet Microplastics in Nederlandse wateren (2019), rivm.nl.
- Drinkwaterplatform, Zitten er microplastics in drinkwater? (met cijfers Dunea/Waternet en Vitens), drinkwaterplatform.nl/microplastics-drinkwater.
- Onafhankelijk testrapport PFAS/GenX/medicijnresten/microplastics-verwijdering Water Blessings-filtratie, Duits laboratorium en Vrije Universiteit Amsterdam. .
Onafhankelijk testrapport PFAS/GenX-verwijdering. Open in volledig formaat →